Darganfod Sir Gaerfyrddin
CIPOLWG AR

Dylan Thomas

CartrefDylan Thomas
Under Milk Wood

Cyfeiriodd Dylan Thomas, ffigur llenyddol enwocaf Cymru, at 'fields of praise' gwyrddion Sir Gaerfyrddin a fu'n gymaint o ysbrydoliaeth iddo. Yma roedd ei wreiddiau a Sir Gaerfyrddin a'i hysgogodd i ysgrifennu rhai o'i weithiau pwysicaf gan gynnwys Under Milk Wood a Fern Hill.

Roedd Dylan yn byw ac yn gweithio yn ei gartref y Boathouse gyda'r cwt ysgrifennu ar ben y clogwyn a'r golygfeydd bendigedig yn nhref glan môr Lacharn ar gyrion tywodlyd Bae Caerfyrddin.

The Writing Shed

Mae'r dref wedi mwynhau cynnydd yn y diddordeb yn sgil llwyddiant y ffilm The Edge of Love sy'n adrodd hanes Dylan drwy lygaid y ddwy fenyw y mae'n eu caru. Mae llawer o olygfeydd y ffilm sy'n cynnwys y sêr Keira Knightley a Sienna Miller gyda Matthew Rhys fel Dylan, wedi cael eu lleoli yng nghefn gwlad godidog Sir Gaerfyrddin o gwmpas Lacharn, y byddai llawer un yn dweud sydd heb newid rhyw lawer ers i'r bardd a'r llenor ei hun fyw yno ar ddiwedd yr 1940au a dechrau'r 1950au.

Nid yw'n anodd cael syniad o'r hyn a ysbrydolodd Dylan. Mae rhyw swyn hudolus yn perthyn i Lacharn - ac mae'r tywod a'r môr a'r castell yn ategu hyn. Mae'r Boathouse lle roedd y bardd yn byw am bedair blynedd olaf ei fywyd yn ganolfan treftadaeth erbyn heddiw ac yno cewch weld y celfi gwreiddiol a thrugareddau o'r cyfnod, ystafell lyfrau arbenigol, caffi, llwyfan wylio a theras a chynhelir cyflwyniadau clyweled yno.

Y dyn

Mae Dylan Thomas (1914-53), un o lenorion mwyaf Cymru, yn ffigur eiconig i egin feirdd ac i bawb sy'n caru llenyddiaeth.

Fe'i ganed yn Abertawe ond roedd gwreiddiau ei deulu yn Sir Gâr, a chefn gwlad godidog y sir hon ac yn enwedig Lacharn lle treuliodd flynyddoedd olaf ei fywyd, a roddai ysbrydoliaeth gyson iddo. Cafodd dri o blant sef Aeronwy, Llewelyn a Colm o'i briodas danbaid a thymhestlog â Chaitlin. Roedd y teulu'n byw yn y Boathouse yn Lacharn yn ystod pedair blynedd olaf bywyd Dylan.

Y llenor

The Writing Shed

Prif themâu barddoniaeth Dylan yw hiraeth, bywyd, marwolaeth ac ef ei hunan yn fachgen neu'n ddyn ifanc. Hefyd mae Cymru, ei phobl a'i thirwedd, wedi dylanwadu'n fawr ar ei holl waith. Treuliodd Dylan lawer o wyliau ar Fferm Fernhill yn Llangain gyda'i Wncl Jac a'i Anti Annie, a anfarwolwyd ganddo yn un o'i gerddi.

Roedd pentref glan môr Llansteffan yn ffefryn arall gan Dylan pan oedd yn blentyn ac yma mae lleoliad ei stori fer 'The Outing'. Roedd Sir Gâr wedi ei ysbrydoli i ysgrifennu rhai o'i weithiau pwysicaf ond cafodd llawer ohonynt hefyd eu hysgrifennu y tu hwnt i Gymru pan oedd yn Llundain ac America.

Y llenor

The town of Laugharne

Daeth Dylan i Lacharn am y tro cyntaf yn 1934 ac er iddo ei disgrifio fel y dref ryfeddaf yng Nghymru, byddai mwy o gysylltiad yn cael ei wneud maes o law rhwng y bardd a'r lle hwn nag Abertawe lle cafodd ei eni.

Yn yr 1930au roedd Lacharn yn anarferol yn yr ystyr ei bod yn dref Seisnigaidd ar ei phen ei hun yng nghanol cefn gwlad Cymreigaidd ac roedd ei thrigolion yn cael eu hystyried yn bobl ecsentrig.

Dref Lacharn

Roedd arwyddocâd emosiynol cryf i Lacharn yng ngolwg Dylan. Yma y datblygodd ei berthynas â Chaitlin a dyma lle roedd eu cartref cyntaf. Credir bod y ddau wedi creu dipyn o gynnwrf yn y dref. Yn ôl Paul Ferris, cofiannydd Dylan Thomas: "Byddai'r cymdogion yn sbecian drwy'r llenni i gael cipolwg ar y Mrs Thomas ifanc mewn côt tŷ laes borffor, neu i wylio ei gŵr, y credid ei fod yn ysgrifennwr o ryw fath, yn trotian lawr y bryn i nôl dŵr o'r tap cyhoeddus, yn gwisgo pyjamas a chôt uchaf". (cyfieithiad).

Mae rhyw dinc o'r 1940au a'r 1950au yn perthyn i bron popeth yn y gwesty - hen gesys dillad a blancedi Cymreig trymion, ystafelloedd wedi eu henwi ar ôl cerddi a llefydd lleol, a llofnod Dylan Thomas ar arwyddion drysau. Mae 12 o ystafelloedd gwely dwbwl ar gael, dwy ystafell wely sengl, a fflat un ystafell wely gyda'i chegin ei hun. Mae'r bar yn gweini cwrw go iawn, chwisgi Cymreig a phrydau bar blasus.

Dylans final resting place

Lacharn fyddai gorffwysfa olaf Dylan. Ar ôl ei farwolaeth yn Efrog Newydd dychwelwyd corff y bardd i Brydain a'i gladdu yn nhir Eglwys St Martin yn Lacharn. Hefyd cafodd Caitlin ei chladdu yn yr un lle yn dilyn ei marwolaeth hi yn 1994.

Bellach, mae'r Boathouse yn atyniad poblogaidd i ymwelwyr. Cafodd ei adnewyddu yn 2003 i gyd-fynd â hanner canmlwyddiant marwolaeth Dylan a chafodd ei adfer i'r hyn ydoedd pan oedd y teulu Thomas yn byw yno.

Ar un adeg roedd Castell Lacharn yn eiddo i Richard Hughes y llenor. Byddai Dylan yn aros gyda Richard Hughes yn aml ac yn defnyddio'r gasebo ar gyfer ysgrifennu. Erbyn hyn mae'r castell yng ngofal CADW, Adeiladau Hanesyddol Cymru, ac mae'n lle perffaith i ymweld ag ef. Edrychwch am y Brown’s Hotel, hoff dafarn Dylan, ar y brif stryd yn Lacharn.